تاریخ انقضای اسپری MT و PT: بعد از انقضا چه باید کرد؟

تاریخ انقضای اسپری‌های آزمون ذرات مغناطیسی (MT) و مایعات نافذ (PT) را تولیدکننده تعیین می‌کند و باید روی خود ظرف نوشته شده باشد. برای مواد PT، ASTM E1417-21 در بند 6.5.3 استفاده پس از پایان عمر مفید اولیه را با شرط آزمون عملکرد مجاز می‌داند. برای مواد MT، در متن راهنمای ASTM E709-21 و Article 7 از ASME Section V بندی نیست که استفاده پس از تاریخ انقضا را مجاز یا شرایطش را تعیین کند.

این پرسش معمولاً وقتی پیش می‌آید که کار از دو جا گیر کرده است: در انبار چند کارتن مانده که تاریخش گذشته یا نزدیک است، یا بازرس کارفرما کف قوطی را نگاه کرده و درباره تاریخ پرسیده است. پاسخ کوتاهِ «دور بریزید» همیشه لازم نیست و پاسخ «هنوز کار می‌کند» هم بدون مدرک قابل دفاع نیست. این مقاله می‌گوید هر استاندارد دقیقاً چه نوشته، مسئولیت با کیست و چه مدرکی باید در پرونده بماند.

تاریخ انقضا را چه کسی تعیین می‌کند و کجا نوشته می‌شود؟

تاریخ انقضای ماده آشکارساز آزمون ذرات مغناطیسی را تولیدکننده تعیین می‌کند و طبق بند 7.13 از ISO 9934-2:2020 باید روی هر ظرف اصلی درج شود. بند ۱۰ همان استاندارد فهرست کامل برچسب را می‌دهد: شناسه محصول، نوع ماده آشکارساز، شماره بچ، تاریخ تولید و تاریخ انقضا. برای مواد آزمون مایعات نافذ، ISO 3452-2:2021 در بند ۷ می‌خواهد ظرف با شماره بچ نشانه‌گذاری شده باشد تا رهگیری ممکن شود.

در اسپری‌های کیمیا کربن اسپادانا، چه PT و چه MT، عمر مفید ۲۴ ماه از تاریخ تولید است و شماره بچ و هر دو تاریخ روی کف قوطی درج می‌شود؛ همان‌جا را بخوانید.

آیا اسپری PT تاریخ‌گذشته را می‌توان استفاده کرد؟

طبق ASTM E1417-21 بند 6.5.3، مواد نافذی که از تاریخ عمر مفید اولیه‌شان گذشته، قابل استفاده‌اند به شرط آنکه بررسی‌های بند 7.8.2 و 7.8.3 نتیجه قابل قبول بدهند؛ و مواد «آماده مصرف»، آن‌طور که بند 7.8 تعریف می‌کند، فقط باید الزام بند 7.8.3 را برآورده کنند. بند 7.8 مواد آماده مصرف را موادی می‌داند که به اختلاط نیاز ندارند، بازیافت یا دوباره‌مصرف نمی‌شوند و طبق توصیه تولیدکننده نگهداری شده‌اند، و قوطی آئروسل را صریحاً مثال می‌زند. پس برای کلینر، پنترانت و دولوپر آئروسل، شرط استفاده پس از انقضا آزمون عملکرد سیستم بند 7.8.3 است.

سه قید را نباید نادیده گرفت. اول، E1417 یک روش اجرایی است و وقتی حاکم است که قرارداد یا دستورالعمل پروژه به آن ارجاع داده باشد؛ در متن Article 6 از ASME Section V بندی درباره تاریخ انقضا نیست و آنجا دستورالعمل تأییدشده و نظر کارفرما تعیین‌کننده است. دوم، شرط «نگهداری طبق توصیه تولیدکننده» جزو همان تعریف است. سوم، نتیجه آزمون باید مستند شود.

آزمون عملکرد سیستم طبق بند 7.8.3 چگونه انجام می‌شود؟

آزمون عملکرد سیستم پنترانت طبق بند 7.8.3 از ASTM E1417-21 عبارت است از اجرای کامل فرآیند روی یک استاندارد با ناپیوستگی شناخته‌شده، با همان مواد در حال مصرف، و مقایسه نشانه‌ها با نشانه‌های مواد مصرف‌نشده. طبق بند 7.8.3.1، استاندارد ناپیوستگی شناخته‌شده باید مورد تأیید مرجع مهندسی مسئول باشد و کاربر باید روش تمیزکاری آن را میان دو آزمون تعیین و مستند کند. ترتیب کار برای قوطی تاریخ‌گذشته:

1. استاندارد ناپیوستگی شناخته‌شده را طبق روش مستند تمیز و خشک کنید.
2. فرآیند کامل را با مواد تاریخ‌گذشته و با همان پارامترهای دستورالعمل اجرا کنید: تمیزکاری، نفوذ، حذف پنترانت اضافی، دولوپر.
3. نشانه‌ها را با سابقه نشانه‌های قبلی همان استاندارد، یا با استاندارد مشابهی که با مواد مصرف‌نشده فرآیند شده، مقایسه کنید (بند 7.8.3).
4. اگر عملکرد از مواد مصرف‌نشده پایین‌تر بود، پیش از هر آزمون دیگر مواد باید زیر نظر سطح ۳ آزمون نافذ بررسی شوند.
5. ماده غیرقابل‌قبول را کنار بگذارید و نتیجه را با شماره بچ ثبت کنید.

برای اسپری MT تاریخ‌گذشته استاندارد چه می‌گوید؟

برای مواد آزمون ذرات مغناطیسی، در منابع موجود بندی مشابه بند 6.5.3 از E1417 نیست. ISO 9934-2:2020 در بند 7.13 می‌گوید تاریخ انقضا را تولیدکننده تعیین می‌کند؛ در متن ASTM E709-21 و Article 7 از ASME Section V هم حکمی درباره مصرف پس از انقضا نیامده است. نتیجه عملی این است که تصمیم با دستورالعمل کتبی پروژه و کارفرماست، و بدون اجازه صریح آن‌ها، قوطی تاریخ‌گذشته MT را نباید در آزمون قراردادی به کار برد.

آنچه ISO 9934-2 روشن می‌کند، تقسیم مسئولیت است. طبق بند ۸ و جدول ۱، آزمون نوعی و آزمون بچ بر عهده تأمین‌کننده است و آزمون حین سرویس بر عهده کاربر. بند 7.10.1 هم دوام را در آزمون نوعی می‌سنجد: ماده آشکارساز باید در ۱۲۰ ساعت کارکرد بدون افت کیفیت نشانه بماند. این عدد معیار صلاحیت محصول است، نه مجوز تمدید تاریخ روی قوطی.

چه نشانه‌هایی می‌گوید قوطی دیگر قابل اعتماد نیست؟

قوطی‌ای که تاریخش نگذشته هم ممکن است خراب شده باشد، و بازرس باید تغییر را ببیند. ASTM E1417-21 در بند 7.8.2 می‌گوید اپراتور باید به هر تغییری در عملکرد، رنگ، بو، قوام یا ظاهر مواد نافذ حساس باشد و اگر دلیلی برای افت کیفیت دید، بررسی لازم را انجام دهد؛ آزمون فقط پس از اطمینان از کیفیت قابل قبول مواد انجام می‌شود. بند 7.8.2.1 نمونه‌های آلودگی یا تجزیه را نام می‌برد: رسوب، ته‌نشست مومی، سفیدشدگی و کف سطحی.

برای آئروسل، نشانه‌های میدانی این‌هاست: پاشش بریده‌بریده یا قطره‌ای به‌جای مه یکنواخت، افت فشار پیش از خالی‌شدن قوطی، و ذراتی که با تکان‌دادن معلق نمی‌شوند. ISO 3452-2:2021 در بند 6.16.2 برای دولوپر غیرآبی معیار دارد: ذرات جامد آئروسل باید پس از ۳۰ ثانیه تکان‌دادن معلق شده باشند. جوهر مغناطیسی و رنگ زمینه هم سوسپانسیون‌اند و همین بازبینی دیداری برایشان معنا دارد، هرچند عدد ۳۰ ثانیه فقط برای دولوپر PT نوشته شده است.

شرایط نگهداری چه اثری بر عمر قوطی دارد؟

تاریخ انقضای روی قوطی فقط وقتی معتبر است که قوطی در شرایط اعلام‌شده تولیدکننده نگهداری شده باشد. همین شرط در تعریف مواد آماده مصرف در بند 7.8 از ASTM E1417-21 آمده است: معافیت از بررسی‌های حین مصرف برای موادی است که طبق توصیه تولیدکننده انبار شده‌اند. برای کلینر SKC-S شرایط نگهداری اعلام‌شده، دور از نور خورشید و زیر ۵۰ درجه سانتی‌گراد است. قوطی‌ای که تابستان در کانتینر سایت یا صندوق خودرو مانده، ممکن است این شرط را نداشته باشد، حتی اگر تاریخش نگذشته باشد.

دمای مصرف موضوع جدایی است. جوهر مغناطیسی 7HF دمای کاری ۱۰ تا ۵۰ و رنگ زمینه WCP-2 دمای کاری ۵ تا ۵۰ درجه سانتی‌گراد دارد، و بند T-731(c) از ASME Section V می‌خواهد ذرات در محدوده دمای اعلامی تولیدکننده به کار روند. در PT، بند T-652 دمای پنترانت و سطح قطعه را ۵ تا ۵۲ درجه سانتی‌گراد تعیین می‌کند. ISO 9934-2 در بند 7.4 پایداری دمایی را هم می‌سنجد: پس از ۵ دقیقه حرارت‌دهی در حداکثر دمای اعلامی نباید افت عملکرد رخ دهد.

در گزارش آزمون چه چیزی از قوطی ثبت می‌شود؟

در آزمون مایعات نافذ زیر ASME Section V، شماره بچ هر ماده جزو سابقه الزامی آزمون است. بند T-692(c) می‌خواهد نام تولیدکننده، نام محصول و شماره بچ هر پنترانت، پاک‌کننده و دولوپر برای هر آزمون ثبت شود. همین شماره، تاریخ انقضا را هم قابل پیگیری می‌کند: بازرس کارفرما با شماره بچ می‌تواند گواهی همان بچ و تاریخ آن را بخواهد. اگر قوطی تاریخ‌گذشته با آزمون بند 7.8.3 به کار رفته، سابقه آن آزمون باید کنار گزارش باشد.

در آزمون ذرات مغناطیسی، بند T-793 نوع ذرات (مرئی یا فلورسنت، تر یا خشک) را در سابقه می‌خواهد و شماره بچ ذرات در فهرست آن نیست. با این حال، ثبت شماره بچ جوهر و رنگ زمینه در برگه آزمون کار کم‌هزینه‌ای است که هنگام اختلاف، تنها راه اثبات این است که ماده در تاریخ اعتبارش مصرف شده. ISO 9934-2 در بند ۹ گواهی انطباق طبق EN 10204 را پیش‌بینی کرده و آن گواهی هم به شماره بچ گره می‌خورد.

در خرید عمده تاریخ انقضا را چطور مدیریت کنیم؟

در خرید عمده، تاریخ انقضا را باید پیش از سفارش پرسید، نه پس از تحویل. سه پرسش کافی است: تاریخ تولید و انقضای بچی که ارسال می‌شود چیست، آیا کل سفارش از یک بچ است، و گواهی آنالیز (COA) همان بچ به درخواست خریدار صادر می‌شود یا نه. مقدار سفارش را با مصرف واقعی کارگاه تا پیش از آن تاریخ تنظیم کنید؛ کارتن ارزان‌تری که نیمی از آن تاریخ‌گذشته شود صرفه ندارد.

در انبار، قاعده ساده است: قوطی با نزدیک‌ترین تاریخ انقضا زودتر مصرف شود، بچ‌های مختلف جدا چیده شوند و تاریخ هر کارتن روی بدنه آن نوشته شود تا لازم نباشد کف قوطی‌ها یکی‌یکی خوانده شود. برای مواد PT، یک قوطی مصرف‌نشده از هر بچ را کنار بگذارید؛ بند 7.8.3 از ASTM E1417-21 مقایسه با ماده مصرف‌نشده را مبنا می‌گیرد و بدون نمونه شاهد، آزمون عملکرد قوطی تاریخ‌گذشته مرجع ندارد.