معادل ایرانی BYCOTEST 103 و 104plus چیست؟
نویسنده: علی حاج حیدری۱۵ مرداد ۱۴۰۵بهروزرسانی: ۱۸ شهریور ۱۴۰۵۷ دقیقه مطالعه
معادل ایرانی BYCOTEST 103 و 104plus به ترتیب جوهر مغناطیسی مشکی 7HF (شماره قطعه 008A103) و رنگ زمینه سفید WCP-2 (شماره قطعه 008A009) از تولیدات کیمیا کربن اسپادانا است. هر دو تحت لیسانس فرمولاسیون Bezini Group تولید میشوند و برای هر بچ، برگه اطلاعات ایمنی (MSDS) و گواهی آنالیز (COA) ارائه میشود.
BYCOTEST 103 و 104plus چه محصولاتی هستند؟
BYCOTEST 103 و BYCOTEST 104plus دو ماده مصرفی مکمل در آزمون ذرات مغناطیسی به روش مرئی هستند که با هم یک سیستم کامل میسازند و جداگانه معنا ندارند. BYCOTEST 103 جوهر مغناطیسی سیاه است که ذراتش در محل نشت شار تجمع میکنند و ایندیکیشن میسازند. BYCOTEST 104plus رنگ کنتراست سفید است که لایهای نازک و مات میسازد تا ذرات تیره روی آن دیده شوند.
ترتیب مصرف اهمیت دارد: نخست رنگ زمینه سفید روی سطح تمیز پاشیده و خشک میشود، سپس قطعه مغناطیس میشود و در همان حال جوهر مشکی روی ناحیه اعمال میگردد.
این ترکیب در بازرسی جوش، مخازن تحت فشار، سازههای فولادی و قطعات فورج برای یافتن ترک، لایهلایهشدگی و ذوب ناقص به کار میرود. کاربردش محدود به مواد فرومغناطیس است؛ روی فولاد زنگنزن آستنیتی، آلومینیوم و مس اجرا نمیشود و برای آن قطعات باید سراغ آزمون مایعات نافذ رفت.
«معادل» در مواد مصرفی NDT دقیقاً یعنی چه؟
معادل در مواد مصرفی آزمون غیرمخرب یعنی همارزی کارکردی، نه یکسانی فرمولاسیون شیمیایی. دو ماده از دو سازنده هرگز ترکیب یکسان ندارند؛ آنچه اهمیت دارد این است که هر دو الزامات یک مجموعه استاندارد را برآورده کنند و روی قطعه، ایندیکیشنی با همان وضوح بسازند.
به بیان عملی، اگر ترکی که با ماده قبلی دیده میشد با ماده جدید هم با همان وضوح دیده شود، همارزی برقرار است. بنابراین ادعای همارزی تنها با دو چیز قابل دفاع است: انطباق اعلامشده هر دو محصول با استانداردهای یکسان، و آزمون عملی مقایسهای روی قطعه مرجع.
صرف نوشتن کلمه «معادل» روی بستهبندی هیچکدام از این دو را جایگزین نمیکند. همارزی یک ادعای قابل آزمون است، نه یک برچسب بازاریابی. تفاوت این دو در لحظهای معلوم میشود که بازرس شخص ثالث مدرک همارزی را مطالبه کند و تنها چیز موجود، متن روی قوطی باشد.
همارزی کارکردی با همفرمول بودن چه فرقی دارد؟
همفرمول بودن یعنی دو محصول ترکیب شیمیایی یکسانی دارند؛ همارزی کارکردی یعنی نتیجه بازرسی با هر دو یکسان است. در مواد مصرفی NDT عملاً همیشه با حالت دوم سروکار داریم، و ادعای حالت اول تقریباً هیچوقت قابل اثبات نیست.
یک نکته که خریداران را گمراه میکند، شباهت کدهای محصول بین برندهاست. کد مشترک یا مشابه نشان میدهد دو محصول در یک رده کارکردی قرار دارند، نه اینکه از یک فرمولاسیون آمدهاند. رده یکسان با فرمول یکسان دو ادعای کاملاً متفاوتاند.
پیامد این تمایز در مستندات پروژه است: نام ماده مصرفی در دستورالعمل مکتوب NDT یک متغیر ثبتشده است. تغییر آن نیازمند تأیید مجدد عملکرد طبق کد ارجاع پروژه است، حتی وقتی هر دو ماده استاندارد یکسانی را اعلام کرده باشند. اعلام انطباق با یک استاندارد، شرط لازم است ولی جای تأیید عملکرد روی قطعه واقعی را نمیگیرد.
معادل ایرانی BYCOTEST 103 کدام محصول است؟
معادل ایرانی BYCOTEST 103، جوهر مغناطیسی مشکی 7HF با شماره قطعه 008A103 است. محصول 7HF یک سوسپانسیون آماده مصرف بر پایه حلال نفتی برای روش مرئی است و ناپیوستگیهای سطحی و نزدیک به سطح را در قطعات فرومغناطیس آشکار میکند. استانداردهای قابل انطباق اعلامشده در برگه فنی آن ASTM E709، ASTM E1444 و ISO 9934 است.
زمان خشک شدن لایه روی سطح یک تا سه دقیقه و محدوده دمای کاری ۱۰ تا ۵۰ درجه سانتیگراد است. پیش از هر بار مصرف، قوطی باید تا یکنواخت شدن سوسپانسیون تکان داده شود؛ تهنشینی ذرات در جوهرهای مغناطیسی طبیعی است و پاشش بدون همزدن، غلظت ذرات را کمتر از مقدار طراحی میکند.
عرضه محصول به سه شکل انجام میشود: اسپری آئروسل ۴۰۰ میلیلیتری، کارتن ۱۰ عددی، و بشکه ۲۰ لیتری برای مصرف کارگاهی. شماره بچ روی بستهبندی درج شده و قابل رهگیری است.
معادل ایرانی BYCOTEST 104plus کدام محصول است؟
معادل ایرانی BYCOTEST 104plus، رنگ زمینه سفید WCP-2 با شماره قطعه 008A009 است. محصول WCP-2 یک رنگ کنتراست بر پایه رزین اکریلیک و پیگمنتهای معدنی است که لایهای نازک، یکنواخت و مات روی سطح قطعه میسازد. مات بودن لایه اهمیت دارد، چون پوشش براق انعکاس نور را بالا میبرد و تشخیص ایندیکیشن را سخت میکند.
استانداردهای قابل انطباق اعلامشده در برگه فنی WCP-2 عبارتاند از ASME BPVC Section V، EN ISO 9934-1 و EN ISO 9934-2. محدوده دمای کاری آن ۵ تا ۵۰ درجه سانتیگراد و دمای نگهداری ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است.
نکتهای که در اجرا بیش از همه نادیده گرفته میشود ضخامت لایه است. برگه فنی صراحتاً هشدار میدهد ضخامت زیاد حساسیت را کاهش میدهد، چون هر لایه غیرمغناطیسی روی سطح فاصله ذرات را از میدان نشتی زیاد میکند. لایه باید نازک و یکنواخت اعمال شود و پیش از اعمال ذرات کاملاً خشک شده باشد.
مشخصات فنی 7HF و WCP-2 چیست؟
| پارامتر | جوهر مغناطیسی 7HF | رنگ کنتراست WCP-2 |
|---|---|---|
| شماره قطعه | 008A103 | 008A009 |
| نوع | جوهر سیاه، پایه حلال نفتی | رنگ زمینه سفید، رزین اکریلیک |
| دمای کاری | ۱۰ تا ۵۰ درجه سانتیگراد | ۵ تا ۵۰ درجه سانتیگراد |
| دمای نگهداری | طبق برگه فنی محصول | ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد |
| زمان خشک شدن | ۱ تا ۳ دقیقه | طبق برگه فنی محصول |
| درصد جامد | — | ۲۰ درصد |
| چگالی | — | ۰٫۹۳ گرم بر سانتیمتر مکعب |
| پوششدهی | — | ۲۰ تا ۳۰ متر مربع بر لیتر |
| استانداردهای قابل انطباق | ASTM E709، ASTM E1444، ISO 9934 | ASME BPVC Sec V، EN ISO 9934-1، EN ISO 9934-2 |
| بستهبندی | ۴۰۰ml / کارتن ۱۰ / بشکه ۲۰ لیتر | ۴۰۰ml / کارتن ۱۰ / بشکه ۲۰ لیتر |
چه مدارکی همارزی یک معادل را اثبات میکند؟
اثبات همارزی به مدرک نیاز دارد، نه به ادعای فروشنده. استاندارد ISO 9934-2 که به مواد آشکارساز آزمون ذرات مغناطیسی اختصاص دارد، مشخص میکند تأمینکننده چه چیزهایی را باید اعلام و مستند کند.
| آیتم کنترلی | مرجع |
|---|---|
| گواهی انطباق ماده مصرفی | ISO 9934-2 بند ۹ (طبق EN 10204) |
| درج شماره بچ، تاریخ تولید و تاریخ انقضا روی ظرف | ISO 9934-2 بند ۱۰ |
| اعلام رنگ ماده در شرایط کاری توسط تأمینکننده | ISO 9934-2 بند ۷.۲ |
| گزارش توزیع اندازه ذرات | ISO 9934-2 بند ۷.۳.۲ |
| اعلام مقدار توصیهشده ذرات بر حسب g/l | ISO 9934-2 بند ۷.۱۴ |
| گوگرد و هالوژن کمتر از ۲۰۰ mg/l برای محصولات کمگوگرد | ISO 9934-2 بند ۷.۱۵ |
| تطبیق شماره بچ با گواهی آنالیز تحویلی | COA و سیستم رهگیری بچ |
بند ۷.۱۵ برای آلیاژهای حساس به خوردگی تنشی اهمیت ویژه دارد. باقیمانده گوگرد و هالوژن روی فولادهای زنگنزن و آلیاژهای نیکل میتواند به ترک خوردگی تنشی منجر شود، و همین بند حد کمّی آن را تعریف کرده است.
آزمون مقایسهای عملکرد چطور اجرا میشود؟
تنها راه قطعی اطمینان از همارزی، آزمون عملی مقایسهای روی قطعهای با ناپیوستگی شناختهشده است؛ مقایسه برگه فنی بهتنهایی کافی نیست. بازرس همان قطعه را یکبار با ماده قبلی و یکبار با ماده جدید آزمون میکند و ایندیکیشنهای تشکیلشده را از نظر وضوح و طول مقایسه میکند.
شرایط مشاهده باید در هر دو آزمون یکسان باشد. طبق ASTM E709 و ASTM E1444، شدت نور مرئی روی سطح قطعه در روش مرئی باید دستکم ۱۰۷۶ لوکس (۱۰۰ فوتکندل) باشد و اندازهگیری روی خودِ سطح انجام شود، نه در فضای اطراف.
آمادهسازی سطح هم باید در هر دو آزمون یکسان باشد و ناحیه تمیزکاری به اندازه کافی فراتر از محدوده بازرسی ادامه یابد. اگر یکی از دو آزمون روی سطح تمیزتر انجام شود، نتیجه مقایسه بیاعتبار است و تفاوت مشاهدهشده به ماده مصرفی ربطی ندارد. به همین دلیل هر دو آزمون باید در یک روز، توسط یک بازرس و روی همان قطعه مرجع اجرا شوند.
تعویض تأمینکننده چه مراحلی دارد؟
تعویض ماده مصرفی در یک واحد کنترل کیفیت یک تغییر مستندشدنی است، نه یک خرید ساده. مسیر درست با دریافت مستندات شروع میشود و با بهروزرسانی دستورالعمل مکتوب پایان مییابد.
- دریافت برگه فنی، MSDS و گواهی آنالیز بچ برای 7HF و WCP-2
- اجرای آزمون مقایسهای روی قطعه مرجع با ماده قبلی و ماده جدید در یک روز و شرایط یکسان
- ثبت نتیجه در گزارش تأیید ماده مصرفی و تأیید توسط مسئول فنی NDT
- بهروزرسانی نام ماده مصرفی در دستورالعمل مکتوب بازرسی
- شروع مصرف در یک پروژه محدود پیش از جایگزینی کامل
- ثبت شماره بچ ماده جدید در گزارشهای بازرسی همان دوره
پیش از مصرف کامل ماده قبلی، مقداری از آن باید نگه داشته شود تا آزمون مقایسهای با هر دو ماده روی یک قطعه ممکن باشد. مقایسه با حافظه یا با عکسهای قدیمی قابل استناد نیست.
تعویض تأمینکننده چه ریسکهایی برای پروژه دارد؟
بزرگترین ریسک، مستندسازی است نه خودِ ماده. نام ماده مصرفی در دستورالعمل مکتوب NDT ثبت شده و تغییر آن بدون تأیید، اعتبار گزارشهای بازرسی را زیر سؤال میبرد. در بازرسی شخص ثالث، همین یک مورد میتواند دلیل رد کل گزارش باشد.
ریسک دوم، جایگزینی همزمان روی همه پروژههاست. اگر تفاوتی در رفتار ماده دیده شود، دامنه اثرش به همه کارهای آن دوره میرسد. شروع از یک پروژه کوچک این دامنه را محدود نگه میدارد.
ریسک سوم، ناسازگاری بین جوهر مغناطیسی و رنگ زمینه دو تأمینکننده متفاوت است. این دو یک سیستماند و همارزی هرکدام بهتنهایی، همارزی ترکیب را تضمین نمیکند؛ آزمون مقایسهای باید روی همان ترکیبی انجام شود که قرار است در عمل استفاده شود. استاندارد ISO 9934-2 در بند ۷.۱.۳ همین را برای رنگهای کنتراست تصریح میکند: آزمون باید پس از اعمال رنگ و با یک جوهر مغناطیسی سازگارِ تأییدشده انجام شود، نه روی رنگ بهتنهایی.
پرسشهای متداول
آیا تعویض ماده مصرفی نیاز به تأیید کارفرما دارد؟
نام ماده مصرفی در دستورالعمل مکتوب NDT یک متغیر ثبتشده است، پس تغییر آن باید طبق کد ارجاع پروژه تأیید و مستند شود. در بازرسی شخص ثالث، تعویض بدون تأیید میتواند دلیل رد گزارش باشد. مسیر درست، اجرای آزمون مقایسهای و ثبت نتیجه در گزارش تأیید ماده مصرفی است.
آیا میتوان جوهر مغناطیسی و رنگ زمینه دو برند مختلف را با هم استفاده کرد؟
از نظر فنی ممکن است ولی باید آزمون شود. جوهر مغناطیسی و رنگ زمینه یک سیستماند و همارزی هرکدام بهتنهایی، همارزی ترکیب را تضمین نمیکند. استاندارد ISO 9934-2 در بند ۷.۱.۳ تصریح میکند آزمون رنگ کنتراست باید پس از اعمال آن و با یک جوهر مغناطیسی سازگارِ تأییدشده انجام شود.
چه مدرکی باید هنگام خرید مواد مصرفی NDT درخواست شود؟
برگه فنی محصول با اعلام انطباق استانداردها، برگه اطلاعات ایمنی (MSDS)، و گواهی آنالیز (COA) بچ تحویلی. طبق بند ۹ استاندارد ISO 9934-2 گواهی انطباق مطابق EN 10204 قابل درخواست است و طبق بند ۱۰، شماره بچ و تاریخ تولید و انقضا باید روی ظرف درج شده باشد.
علی حاج حیدری
مدیر فنی
بازرس سطح II آزمون ذرات مغناطیسی (MT) و مایعات نافذ (PT) طبق ASNT SNT-TC-1A — شرکت ناظران دقیق
علی حاج حیدری مدیر فنی کیمیا کربن اسپادانا و بازرس رسمی راهآهن است. دارای مدرک بازرسی ذرات مغناطیسی (MT) و مایعات نافذ (PT) سطح II طبق ASNT SNT-TC-1A از شرکت ناظران دقیق، با چهار سال سابقه بازرسی جوش.
مقالات مرتبط
آزمون ذرات مغناطیسی (MT) چیست؟ اصول، اجرا و استانداردها
آزمون ذرات مغناطیسی فقط روی مواد فرومغناطیس کار میکند و عیب نزدیک سطح را هم میگیرد. اصل میدان نشتی، روشهای مغناطیسسازی، AC یا DC، و شرایط روشنایی.
رنگ زمینه سفید در تست MT: حد ضخامت مجاز و ۵ خطای رایج
لایه ضخیم رنگ زمینه سفید حساسیت آزمون MT را کم میکند. حد ضخامت طبق ASTM E709 بند ۹.۱.۱، روش اعمال درست و ۵ خطایی که بازرسها بیشتر مرتکب میشوند.
MSDS و COA در خرید مواد مصرفی NDT چه فرقی دارند؟
تفاوت برگه اطلاعات ایمنی (MSDS) و گواهی آنالیز (COA)، اینکه هرکدام چه چیزی را تضمین میکنند، و چه مدارکی هنگام خرید مواد مصرفی تست غیرمخرب باید درخواست شود.