انتخاب تأمین‌کننده مواد مصرفی NDT: ۷ معیار قابل‌سنجش

تأمین‌کننده مواد مصرفی آزمون غیرمخرب (NDT) را باید با معیارهایی سنجید که بتوان روی ظرف، گواهی و سوابق آزمون راستی‌آزمایی کرد، نه با ادعای تبلیغاتی. استانداردهای مواد مصرفی این معیارها را از پیش تعیین کرده‌اند: ISO 9934-2:2020 برای مواد آشکارساز آزمون ذرات مغناطیسی (MT)، ISO 3452-2:2021 برای مواد آزمون مایعات نافذ (PT)، و ASME BPVC Section V برای سوابقی که بازرس پروژه باید نگه دارد. هر کدام بخشی از مسئولیت کیفیت را صریحاً به تأمین‌کننده سپرده‌اند.

این مقاله برای کارپرداز، مسئول تدارکات و مهندس کنترل کیفیت شرکت‌های بازرسی جوش نوشته شده و هفت معیار را فهرست می‌کند که هر کدام به یک بند استاندارد برمی‌گردد. کیمیا کربن اسپادانا خودش تأمین‌کننده مواد مصرفی MT و PT است؛ به همین دلیل معیارها طوری انتخاب شده‌اند که خریدار بتواند آن‌ها را روی هر تأمین‌کننده‌ای، از جمله خود ما، بدون اتکا به حرف فروشنده بسنجد. هر معیار در بخش‌های بعدی با متن بند مربوط توضیح داده شده است.

تأمین‌کننده مواد مصرفی NDT را با چه معیارهایی بسنجیم؟

هفت معیار زیر هر کدام یک مدرک یا نشانه قابل بررسی دارند و به یک بند استاندارد تکیه می‌کنند. ترتیب ردیف‌ها ترتیب اهمیت نیست، ولی سه ردیف اول پیش‌شرط بقیه‌اند: بدون شماره بچ روی ظرف، هیچ گواهی‌ای به قوطی مشخصی وصل نمی‌شود. سه ردیف آخر به نوع آزمون و جنس قطعه پروژه بستگی دارند.

تولید داخل یا واردات: کدام برای خریدار NDT مهم‌تر است؟

منشأ تولید به‌خودی‌خود معیار پذیرش هیچ‌کدام از استانداردهای مواد مصرفی NDT نیست. ISO 9934-2، ISO 3452-2 و ASME Section V هیچ بندی ندارند که کالای داخلی یا وارداتی را ترجیح دهد؛ الزاماتشان روی ظرف، آزمون بچ و مدرک است. پس سؤال درست این است که کدام تأمین‌کننده مدارک این هفت معیار را برای بچ تحویلی شما ارائه می‌کند، نه اینکه کالا از کجا آمده است.

در عمل، تفاوت دو مسیر در دسترسی به سوابق بچ است. تولیدکننده داخلی معمولاً سوابق آزمون بچ را خودش نگه می‌دارد و گواهی همان بچ را مستقیم صادر می‌کند. در کالای وارداتی، زنجیره واسطه‌ها طولانی‌تر است و خریدار باید مطمئن شود برچسب‌گذاری دوباره یا تفکیک بسته‌بندی، شماره بچ و تاریخ انقضا را از روی ظرف حذف نکرده باشد؛ بند ۱۰ از ISO 9934-2 درج آن‌ها را روی ظرف می‌خواهد، نه فقط روی کارتن. ادامه تأمین در طول پروژه هم معیاری است که باید در قرارداد تعیین شود.

چرا شماره بچ روی قوطی مهم‌ترین معیار است؟

شماره بچ روی قوطی مهم‌ترین معیار انتخاب تأمین‌کننده است، چون بدون آن سابقه آزمون PT طبق ASME قابل تکمیل نیست. بند T-692(c) از ASME BPVC Section V می‌گوید در سابقه هر آزمون مایعات نافذ، نام تولیدکننده، نام محصول و شماره بچ هر پنترانت، پاک‌کننده، امولسیفایر و دولوپر مصرفی ثبت شود. اگر قوطی شماره بچ نداشته باشد، بازرس نمی‌تواند این بند را برآورده کند و گزارش در بازبینی کارفرما ناقص می‌ماند.

برای آزمون ذرات مغناطیسی، بند ۱۰ از ISO 9934-2 درج شناسه محصول، نوع ماده آشکارساز، شماره بچ، تاریخ تولید و تاریخ انقضا را روی ظرف لازم می‌داند. شماره بچ همچنین تنها پیوند بین قوطی و گواهی است: گواهی آنالیز یا گواهی انطباقی که شماره بچش با کف قوطی یکی نباشد، درباره آن قوطی چیزی نمی‌گوید. پیش از خرید عمده، یک قوطی نمونه بخواهید و خوانایی این اطلاعات را روی خود ظرف بررسی کنید. تاریخ انقضا را هم با برنامه مصرف پروژه بسنجید؛ طبق بند 7.13 از ISO 9934-2، آن را تولیدکننده تعیین می‌کند.

آزمون بچ بر عهده تأمین‌کننده است یا خریدار؟

آزمون بچ مواد مصرفی NDT طبق استاندارد بر عهده تأمین‌کننده است و خریدار فقط آزمون حین سرویس را انجام می‌دهد. طبق بند ۸ و جدول ۱ از ISO 9934-2، آزمون نوعی (Q) و آزمون بچ (B) مواد آشکارساز MT کار تأمین‌کننده است و آزمون حین سرویس (P) کار کاربر. در PT، بند 5.4.3 و جدول ۳ از ISO 3452-2 می‌گوید پاک‌کننده پنترانت اضافی باید آزمون نوعی و بچ شود: ظاهر، حساسیت و باقی‌مانده پس از تبخیر، و اگر کم‌گوگرد یا کم‌هالوژن اعلام شده، گوگرد و هالوژن.

برای قوطی‌های اسپری، بند 5.4.5 از ISO 3452-2 روش نمونه‌برداری را تعیین می‌کند: اولین و آخرین ظرف هر بچ آزمون می‌شوند. از تأمین‌کننده بپرسید آزمون بچ را طبق همین بندها انجام می‌دهد و نتیجه را برای بچ تحویلی قابل ارائه می‌داند یا نه. پاسخ کلی مثل «کیفیت همه بچ‌ها یکسان است» جای نتیجه آزمون را نمی‌گیرد. آزمون حین سرویس خریدار، طبق دستورالعمل خودش، مکمل آزمون بچ است و جای آن را نمی‌گیرد.

کدام ادعاهای تأمین‌کننده باید مدرک داشته باشند؟

هر ادعای فنی تأمین‌کننده مواد مصرفی NDT که روی نتیجه آزمون یا مجوز کاربرد اثر دارد، باید با مدرک همان بچ پشتیبانی شود. ادعای «کم‌گوگرد» یا «کم‌هالوژن» برای مواد MT طبق بند 7.15 از ISO 9934-2 یعنی گوگرد کمتر از ۲۰۰ mg/l و مجموع کلر و فلوئور کمتر از ۲۰۰ mg/l؛ در PT، بند 6.12.1 از ISO 3452-2 دقت اندازه‌گیری آن را ±۱۰ ppm برای مایعات تعیین می‌کند. ادعای «غیرهالوژنه» برای حلال یعنی Class 2 اعلام‌شده طبق بند 5.3 از ASTM E1417، و ادعای انطباق یعنی گواهی طبق EN 10204.

یک نمونه از خود ما: نسخه فعلی کلینر SKC-S کلاس ۲ اعلام‌شده ندارد و نسخه کلاس ۲ به درخواست مشتری ساخته می‌شود. تأمین‌کننده‌ای که محدودیت محصولش را صریح اعلام کند، ارزیابی را آسان‌تر می‌کند. ادعای انطباق با یک استاندارد هم وقتی قابل بررسی است که نام و ویرایش استاندارد در دیتاشیت آمده باشد.

پروژه‌های ASME چه مدرک اضافه‌ای از تأمین‌کننده می‌خواهند؟

پروژه‌هایی که آزمون مایعات نافذ را طبق ASME BPVC Section V Article 6 انجام می‌دهند، دو الزام دارند که مستقیم به تأمین‌کننده برمی‌گردد. اول، بند T-641: برای مواد نافذ مصرفی روی آلیاژ پایه نیکل، فولاد زنگ‌نزن آستنیتی یا دوپلکس و تیتانیوم، کاربر باید گواهی میزان آلاینده با شماره بچ تولیدکننده بگیرد. طبق پیوست اجباری II، سقف گوگرد برای آلیاژ نیکل و سقف مجموع کلر و فلوئور برای زنگ‌نزن و تیتانیوم، هر ماده جداگانه، ۰٫۱ درصد وزنی است.

دوم، بند T-654: ترکیب مواد نافذ از خانواده‌ها یا تولیدکنندگان مختلف مجاز نیست. یعنی تأمین‌کننده‌ای که فقط پنترانت دارد و کلینر یا دولوپر را باید از جای دیگر خرید، برای پروژه ASME گزینه کاملی نیست. پیش از انتخاب، بپرسید هر سه ماده حلالی از یک خانواده عرضه می‌شوند و گواهی آلاینده برای هر سه قابل صدور است یا نه. گواهی آلاینده باید برای هر سه ماده جداگانه صادر شود، چون پیوست II هر ماده را جداگانه آنالیز می‌کند.

ارزیابی تأمین‌کننده را قدم‌به‌قدم چطور اجرا کنیم؟

ارزیابی تأمین‌کننده مواد مصرفی NDT را می‌توان در چند قدم مستند و پیش از نخستین سفارش عمده انجام داد:

1. دیتاشیت و MSDS هر محصول را بگیرید و استانداردهای اعلام‌شده را با دستورالعمل آزمون خود تطبیق دهید.
2. یک قوطی نمونه بخواهید و شماره بچ، تاریخ تولید و انقضا را روی خود ظرف بررسی کنید.
3. گواهی همان بچ نمونه را بخواهید و شماره بچ آن را با کف قوطی مقایسه کنید.
4. کلاس حلال و در صورت نیاز گواهی آلاینده (T-641) را کتبی استعلام کنید.
5. کامل بودن خانواده PT را بررسی کنید (T-654).
6. آزمون حین سرویس (P) را طبق دستورالعمل خودتان روی نمونه اجرا کنید.
7. نتیجه را در فهرست تأمین‌کنندگان تأییدشده ثبت و ارزیابی را دوره‌ای تکرار کنید.

اگر شرکت شما فرم ارزیابی تأمین‌کننده دارد، آن را در همان استعلام اول بفرستید تا پاسخ‌ها کتبی و قابل بایگانی باشند. فرم تکمیل‌شده، همراه گواهی بچ نمونه، پایه ممیزی بعدی همان تأمین‌کننده است.