تفسیر نشانه در تست PT: واقعی، کاذب یا زمینه اضافی؟

نشانه در آزمون مایعات نافذ (PT) عبارت است از لکه‌ای که پنترانت محبوس در ناپیوستگی، با بیرون تراوش کردن (bleed-out)، روی لایه دولوپر می‌سازد. طبق بند T-676.3 از ASME BPVC Section V، با پنترانت رنگی این لکه معمولاً قرمز تیره است و روی پوشش سفید و تقریباً یکنواخت دولوپر دیده می‌شود. تفسیر یعنی تصمیم درباره اینکه این لکه از یک ناپیوستگی واقعی می‌آید یا از سطح، از تمیزکاری ناقص یا از خطای فرآیند؛ ارزیابی نهایی نشانه واقعی طبق بند T-680(a) با معیار پذیرش کد ارجاع‌دهنده انجام می‌شود، نه با Section V.

تفسیر درست به سه چیز وابسته است: زمان مشاهده، شدت نور و وضعیت زمینه. این مقاله هر سه را با شماره بند ASME Section V ویرایش ۲۰۲۳ و ASTM E1417/E1417M-21 توضیح می‌دهد، برای بازرس سطح ۲ که با پنترانت قرمز مرئی و دولوپر غیرآبی کار می‌کند. مراحل پیش از تفسیر، از تمیزکاری تا پاشش دولوپر، در راهنمای آزمون مایعات نافذ آمده است.

نشانه در تست PT چگونه روی دولوپر تشکیل می‌شود؟

نشانه در آزمون مایعات نافذ طبق بند T-620 از ASME Section V حاصل دو نقش همزمان دولوپر است: دولوپر مثل کاغذ جاذب، پنترانت محبوس در ناپیوستگی را بیرون می‌کشد و همزمان زمینه‌ای با کنتراست می‌سازد تا نشانه دیده شود. بند T-675 می‌گوید دولوپر باید هرچه زودتر پس از حذف پنترانت اضافی اعمال شود؛ پوشش ناکافی پنترانت را بیرون نمی‌کشد و پوشش بیش از حد ممکن است نشانه را بپوشاند. با پنترانت رنگی فقط دولوپر تر مجاز است.

تشکیل نشانه تدریجی است و همین روند، اطلاعات تفسیری دارد. بند T-676.2 می‌گوید اگر پنترانت بیش از حد در دولوپر پخش شود، تشخیص نوع ناپیوستگی دشوار می‌شود؛ در این حالت مشاهده دقیق شکل‌گیری نشانه حین اعمال دولوپر به تعیین نوع و گستره آن کمک می‌کند. به همین دلیل، بازرس باید از لحظه پاشش دولوپر ناحیه را زیر نظر داشته باشد، نه فقط در پایان زمان ظهور. نشانه خطی که ابتدا باریک ظاهر می‌شود و بعد پهن می‌شود، در لحظه اول گویاتر است.

زمان درست تفسیر نهایی نشانه چه زمانی است؟

تفسیر نهایی نشانه در آزمون مایعات نافذ طبق بند T-676.1 از ASME Section V باید دست‌کم ۱۰ و حداکثر ۶۰ دقیقه پس از خشک شدن دولوپر تر انجام شود؛ طبق بند T-675.3، زمان ظهور از همان لحظه خشک شدن پوشش شروع می‌شود، نه از لحظه پاشش. ASTM E1417 برای دولوپر غیرآبی همین بازه را دارد.

اگر ناحیه بزرگ‌تر از آن است که در این پنجره بازرسی شود، دولوپر را بخش‌به‌بخش بپاشید تا هر بخش در زمان خودش تفسیر شود. زمان پاشش و زمان تفسیر هر بخش را جداگانه یادداشت کنید تا رعایت پنجره در سوابق قابل اثبات باشد.

نشانه واقعی، کاذب و زمینه اضافی چه فرقی دارند؟

نشانه واقعی در آزمون مایعات نافذ از پنترانتی می‌آید که در ناپیوستگی باز به سطح محبوس شده است؛ طبق بند T-680(b) از ASME Section V، ناپیوستگی سطحی با bleed-out پنترانت نشان داده می‌شود. همان بند هشدار می‌دهد که ناهمواری موضعی سطح، مثل رد ماشین‌کاری، می‌تواند نشانه کاذب بدهد. زمینه اضافی سومین حالت است و نشانه نیست، ولی می‌تواند نشانه واقعی را بپوشاند. تفاوت عملی این سه حالت در اقدام بعدی است: نشانه واقعی ارزیابی می‌شود، نشانه کاذب باید با بررسی سطح اثبات شود، و زمینه اضافی آزمون را بی‌اعتبار می‌کند تا ناحیه تمیز و دوباره آزمون شود.

رنگ نشانه درباره کیفیت آزمون چه می‌گوید؟

رنگ نشانه در آزمون مایعات نافذ رنگی، علاوه بر وجود ناپیوستگی، کیفیت اجرای مرحله حذف پنترانت اضافی را هم نشان می‌دهد. طبق بند T-676.3 از ASME Section V، نشانه معمولاً قرمز تیره است؛ نشانه صورتی کم‌رنگ ممکن است نشانه تمیزکاری بیش از حد باشد، و تمیزکاری ناکافی زمینه اضافی به جا می‌گذارد که تفسیر را دشوار می‌کند. هر دو حالت خطای فرآیندند، نه ویژگی ناپیوستگی.

ASTM E1417 همین دو خطا را با حکم اجرایی آورده است. بند 7.3.3 برای روش حذف با حلال می‌گوید حذف بیش از حد پنترانت سطحی ایجاب می‌کند قطعه تمیز و دوباره فرآیند شود، و بند 7.6.2 برای پنترانت مرئی (Type II) زمینه بیش از حد را دلیل تمیزکاری و فرآیند دوباره می‌داند. پس اگر روی جوشی که انتظار ترک در آن می‌رود فقط هاله صورتی دیده می‌شود، گزارش «بدون نشانه» قابل دفاع نیست؛ آزمون باید از مرحله تمیزکاری تکرار شود.

اندازه نشانه را چطور و زیر چه نوری باید سنجید؟

اندازه نشانه در آزمون مایعات نافذ طبق بند 7.6.4.1 از ASTM E1417 در بزرگ‌ترین بعد آن، پس از پایان زمان ظهور و زیر نور بند 6.6.1 سنجیده می‌شود؛ برای پنترانت مرئی (Type II) این نور دست‌کم ۱۰۰ فوت‌کندل (۱۰۷۶ لوکس) روی سطح است. ASME Section V در بند T-676.3 همین حداقل ۱۰۷۶ لوکس را برای ارزیابی نشانه با پنترانت رنگی الزامی می‌کند و می‌گوید شدت نور پیش از ارزیابی با نورسنج اندازه‌گیری شود، یا منبع نوری به کار رود که یک بار تأیید و مستند شده است.

طبق بند T-660، نورسنج دست‌کم سالی یک بار کالیبره می‌شود. نشانه‌ای که زیر نور کمتر از این حد اندازه‌گیری شده، حتی اگر اندازه‌اش درست باشد، در سوابق قابل دفاع نیست. معیار طول مجاز نشانه خطی یا گرد در Section V نیست و طبق بند T-680(a) از کد ارجاع‌دهنده پروژه گرفته می‌شود؛ آن عدد را در دستورالعمل کتبی بنویسید تا بازرس سر کار آن را حدس نزند.

ظهور مجدد نشانه چه زمانی و چند بار مجاز است؟

ظهور مجدد (redevelopment) در آزمون مایعات نافذ طبق بند 7.6.3.1 از ASTM E1417 فقط وقتی مجاز است که در دستورالعمل کتبی آمده باشد، و برای نشانه‌ای به کار می‌رود که تفسیرش در نخستین ظهور قطعی نیست. در این روش، دولوپر ناحیه برداشته و دوباره اعمال می‌شود تا پنترانت باقی‌مانده در ناپیوستگی دوباره بیرون بیاید. زمان ظهور مجدد دست‌کم ۱۰ دقیقه است، و برای دولوپر غیرآبی دست‌کم ۳ دقیقه.

همین بند ظهور مجدد را حداکثر دو بار مجاز می‌داند و برای پاک‌کردن دولوپر، ایزوپروپیل الکل (IPA)، استون یا حلال فهرست QPL-AMS2644 را نام می‌برد. ظهور مجدد ابزار تأیید است، نه راه نجات آزمونی که از ابتدا خطا داشته؛ اگر زمینه صورتی یا رنگ‌گرفتگی گسترده علت تردید است، ظهور مجدد مشکل را حل نمی‌کند و آزمون باید از تمیزکاری تکرار شود. مراحل ظهور مجدد و تعداد مجاز آن در دستورالعمل ثبت شود.

گزارش نشانه در تست PT چه اطلاعاتی باید داشته باشد؟

گزارش آزمون مایعات نافذ طبق بند T-692 از ASME Section V برای هر آزمون چند قلم اطلاعات ثابت دارد، و نشانه ردشدنی طبق بند T-691.2 دست‌کم با نوع، محل و گستره ثبت می‌شود. ترتیب ثبت پیشنهادی: گزارشی که شماره بچ مواد یا تجهیزات روشنایی را ندارد، حتی با تفسیر درست، در بازبینی سوابق ناقص شمرده می‌شود.

1. الزامات عمومی Article 1 در بند T-190(a) که بند T-692(a) به آن ارجاع می‌دهد.
2. نوع پنترانت (مرئی یا فلورسنت) و نام تولیدکننده، نام محصول و شماره بچ هر پنترانت، پاک‌کننده و دولوپر (T-692(b) و (c)).
3. جنس و ضخامت قطعه و تجهیزات روشنایی (T-692(e) و (f)).
4. نقشه یا سابقه نشانه‌ها (T-692(d)).
5. برای نشانه ردشدنی: نوع خطی یا گرد، محل و گستره، یعنی طول، قطر یا ردیف‌شدگی (T-691.2).
6. نشانه ردنشدنی طبق خواسته کد ارجاع‌دهنده (T-691.1).