پرش به محتوای اصلی

استعلام یوک مغناطیسی: در درخواست چه مشخصاتی بنویسیم؟

نویسنده: علی حاج حیدری۳۰ مهر ۱۴۰۵به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵۶ دقیقه مطالعه

بازرس در حال قرار دادن یوک مغناطیسی روی چرخ فولادی در کارگاه

در استعلام یوک مغناطیسی دست‌کم این پنج مشخصه را بنویسید: حالت کار (AC، DC یا هر دو)، نیروی بلندکنندگی هر حالت همراه فاصله پایه‌ای که در آن اندازه‌گیری شده، نوع پایه (ثابت یا مفصلی)، برق ورودی، و مدارکی که همراه دستگاه می‌خواهید. یوک مغناطیسی عبارت است از دستگاه دستی‌ای که برای تست ذرات مغناطیسی (MT) میدان مغناطیسی را بین دو پایه‌اش در قطعه فولادی می‌سازد. در کارگاه به آن «دستگاه ترک یاب مغناطیسی» یا «یوک تست جوش» هم می‌گویند.

این راهنما برای کارپرداز و کارشناس تأمین کالا نوشته شده که درخواست خرید یوک در دست دارد و نمی‌داند در استعلام چه بنویسد. یوک برخلاف اسپری تست جوش کالای مصرفی نیست؛ یک دستگاه است که سال‌ها کار می‌کند و اگر مشخصاتش با دستورالعمل تست پروژه نخواند، بازرس نمی‌تواند با آن کار کند. در پایان، متن نمونه‌ای برای استعلام آمده که می‌شود مستقیم در فرم یا نامه گذاشت.

همراه یوک مغناطیسی چه چیزهای دیگری باید خرید؟

یوک به‌تنهایی تست نیست؛ فقط میدان مغناطیسی را می‌سازد و برای دیدن ترک دو اسپری مصرفی هم لازم است. اولی جوهر مغناطیسی است، یعنی مایعی با ذرات ریز آهنی که روی ترک جمع می‌شود و خط تیره‌ای می‌سازد. دومی رنگ زمینه سفید است که پیش از جوهر روی سطح پاشیده می‌شود تا آن خط تیره روی فلز تیره دیده شود. این دو اسپری را «اسپری ام تی» هم می‌نامند.

اگر درخواست خرید فقط «یوک» گفته، از واحد فنی بپرسید اسپری‌ها را هم دارد یا باید هم‌زمان خرید. واحد فنی ممکن است وسایل جانبی دیگری هم بخواهد، مثلاً وزنه یا صفحه فولادی برای بررسی توان یوک که پایین‌تر توضیح داده شده است. یوک Y8 این سایت همراه کابل برق، کیف حمل سخت و گواهی انطباق تحویل می‌شود و اسپری‌ها جداگانه سفارش داده می‌شوند. همه این اقلام را در یک استعلام بیاورید.

یوک AC، DC یا دوحالته؛ در استعلام کدام را بنویسیم؟

حالت یوک را واحد فنی تعیین می‌کند و اگر در درخواست خرید نیامده، از او بپرسید. AC و DC دو نوع جریان برق‌اند که یوک با آن‌ها میدان می‌سازد. در حالت AC میدان در لایه نزدیک سطح متمرکز می‌شود و برای ترک‌های سطحی حساس‌ترین انتخاب است؛ در حالت DC میدان عمیق‌تر می‌رود و ناپیوستگی‌هایی را هم نشان می‌دهد که کمی زیر سطح‌اند. ناپیوستگی یعنی ترک یا هر بریدگی دیگری در پیوستگی فلز.

یوک دوحالته هر دو کار را با یک دستگاه انجام می‌دهد و بازرس حالت را بسته به عیب مورد جستجو عوض می‌کند. یک دلیل دیگر هم برای حالت AC هست: راهنمای ASTM E709 در بند 18.2.3 یوک AC را برای دمغناطیس موضعی قابل استفاده می‌داند. دمغناطیس یعنی برداشتن مغناطیس باقی‌مانده از قطعه پس از تست، که کد ASME Section V در بند T-778 آن را وقتی لازم می‌داند که مغناطیس باقی‌مانده در کار بعدی یا کارکرد قطعه اختلال کند. اگر واحد فنی مطمئن نیست، دوحالته را بنویسید.

نیروی بلندکنندگی یوک را در استعلام چطور بنویسیم؟

نیروی بلندکنندگی را همیشه همراه فاصله پایه بخواهید، چون عدد بدون فاصله پایه معیار پذیرش ندارد. نیروی بلندکنندگی عبارت است از وزنی که یوک روشن می‌تواند از یک صفحه فولادی بلند کند و شاخص قدرت آن است. فاصله پایه هم فاصله میان دو پایه یوک روی قطعه است. جدول زیر حداقل‌های دو مرجع رایج را کنار مشخصات یوک Y8 آورده است:

مرجعحالت ACحالت DC
ASTM E709، جدول ۳ (فاصله پایه ۵۰ تا ۱۰۰ mm)۴٫۵ kg۱۳٫۵ kg
ASTM E709، جدول ۳ (فاصله پایه ۱۰۰ تا ۱۵۰ mm)مقداری نمی‌دهد۲۳ kg
ASME Section V، بند T-762 (حداکثر فاصله قطبی کار)۴٫۵ kg۱۸ kg
یوک Y8، مشخصات سازنده۴٫۵ kg۱۸ kg

در استعلام بنویسید: «نیروی بلندکنندگی هر حالت و فاصله پایه‌ای که در آن اندازه‌گیری شده اعلام شود». اگر پروژه زیر کد ASME است، این عدد را از واحد فنی هم بپرسید.

نمودار میله‌ای حداقل نیروی بلندکنندگی یوک: طبق ASTM E709 جدول ۳، در فاصله پایه ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر ۴٫۵ کیلوگرم برای AC و ۱۳٫۵ کیلوگرم برای DC، در ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی‌متر ۲۳ کیلوگرم برای DC؛ طبق ASME بند T-762 در حداکثر فاصله قطبی ۴٫۵ کیلوگرم AC و ۱۸ کیلوگرم DC
حداقل نیروی بلندکنندگی یوک در ASTM E709 و ASME Section V، همیشه همراه فاصله پایه

فاصله پایه و پایه مفصلی در خرید یوک چه اهمیتی دارد؟

فاصله پایه تعیین می‌کند یوک کدام حداقل را باید برآورده کند، پس واحد فنی باید بگوید در کار واقعی پایه‌ها را تا چه فاصله‌ای باز می‌کند. در جدول ۳ راهنمای ASTM E709، حداقل حالت DC با بازتر شدن پایه‌ها از ۱۳٫۵ کیلوگرم به ۲۳ کیلوگرم می‌رسد. یک مثال واقعی: یوک Y8 با ۴٫۵ کیلوگرم در AC و ۱۸ کیلوگرم در DC، در فاصله ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر در هر دو حالت حداقل E709 را برآورده می‌کند، ولی در فاصله ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی‌متر حالت DC آن زیر حداقل ۲۳ کیلوگرم می‌ماند.

پایه مفصلی یعنی پایه‌هایی که خم می‌شوند تا روی سطح منحنی، گوشه جوش یا دو سطحی که با زاویه به هم رسیده‌اند بنشینند. بند 6.3 راهنمای E709 به همین پایه‌ها اشاره می‌کند. برای جوش لوله و اتصال گوشه، پایه مفصلی را در استعلام بنویسید. پایه‌های یوک Y8 مفصلی‌اند و فاصله قطب تا ۳۰۰ میلی‌متر تنظیم می‌شود؛ بازتر کردن پایه، به گفته بالا، حداقل نیروی لازم را عوض می‌کند.

برق، وزن و بسته‌بندی یوک را چطور مشخص کنیم؟

برق ورودی، وزن و بسته‌بندی را از روی محل کار مشخص کنید، نه از روی کاتالوگ. سه سؤال از واحد فنی بپرسید: یوک در کارگاه با برق شهری کار می‌کند یا در محلی که برق آن از ژنراتور است؟ بازرس با یوک بالای داربست یا در ارتفاع می‌رود؟ دستگاه بین پروژه‌ها جابه‌جا می‌شود؟ پاسخ این سؤال‌ها ولتاژ، وزن قابل قبول و نیاز به کیف حمل را تعیین می‌کند. مشخصات یوک Y8 برای مقایسه:

  • ولتاژ ورودی ۲۲۰ ولت متناوب، فرکانس ۵۰ هرتز؛ بدون نیاز به مبدل.
  • توان مصرفی ۳۰۰ وات؛ جریان ۱٫۵ آمپر در AC و ۲٫۲ آمپر در DC.
  • وزن دستگاه ۳٫۱ کیلوگرم بدون کیف، با بدنه دسته‌دار.
  • کیف حمل سخت همراه دستگاه.

اگر برق محل کار از ژنراتور است، ولتاژ و فرکانس خروجی آن را هم از واحد فنی یا برق‌کار بپرسید و در استعلام بنویسید. کابل برق یوک هم باید تا پریز محل کار برسد؛ اگر کابل رابط لازم است، آن را جدا در فهرست خرید بیاورید.

همراه یوک چه مدارکی بخواهیم و پس از خرید چه کنترلی لازم است؟

همراه یوک گواهی انطباق سازنده را بخواهید؛ گواهی انطباق سندی است که سازنده در آن اعلام می‌کند دستگاه با مشخصات اعلام‌شده می‌خواند. یوک Y8 با همین گواهی تحویل می‌شود. پس از خرید، توان یوک به‌طور منظم با بلند کردن یک وزنه یا صفحه فولادی معلوم بررسی می‌شود و این کار واحد فنی است، ولی خرید باید بداند که وزنه لازم است. کد ASME Section V در بند T-762(a) این بررسی را در هر روزی که یوک استفاده می‌شود، پیش از کار می‌خواهد؛ راهنمای ASTM E709 در جدول ۲ حداکثر فاصله توصیه‌شده میان دو بررسی را ۶ ماه می‌گذارد.

بند T-762(d) همان کد می‌خواهد وزنه با ترازوی معتبر وزن شود و وزن اسمی روی آن حک شود. اگر واحد فنی وزنه آزمون ندارد، آن را جداگانه در فهرست خرید بیاورید. گواهی انطباق را هم پس از تحویل به واحد فنی بدهید تا در پرونده دستگاه بماند.

متن نمونه استعلام یوک مغناطیسی چه بندهایی دارد؟

متن نمونه استعلام یوک مغناطیسی هفت بند دارد. جاهای خالی را با پاسخ واحد فنی پر کنید و همان را در فرم استعلام یا نامه بگذارید:

  1. کالا: یوک مغناطیسی دستی برای تست ذرات مغناطیسی، تعداد …
  2. حالت کار: AC، DC یا دوحالته AC/DC.
  3. نیروی بلندکنندگی هر حالت و فاصله پایه‌ای که در آن اندازه‌گیری شده اعلام شود؛ فاصله پایه کار ما … میلی‌متر است.
  4. پایه: ثابت یا مفصلی.
  5. برق ورودی: … ولت، … هرتز.
  6. مدارک همراه: گواهی انطباق سازنده؛ کیف حمل.
  7. اقلام همراه: جوهر مغناطیسی مشکی و رنگ زمینه سفید، هر کدام … قوطی.

اگر پروژه زیر کد ASME است، یک بند هم اضافه کنید: «حداقل نیروی بلندکنندگی طبق بند T-762 در حداکثر فاصله قطبی کار برآورده شود». پاسخ هر تأمین‌کننده را با همین هفت بند مقایسه کنید، نه با قیمت تنها.

پرسش‌های متداول

در استعلام یوک مغناطیسی چه مشخصاتی باید نوشت؟

حالت کار (AC، DC یا دوحالته)، نیروی بلندکنندگی هر حالت همراه فاصله پایه‌ای که در آن اندازه‌گیری شده، نوع پایه (ثابت یا مفصلی)، ولتاژ و فرکانس برق ورودی، و مدارک همراه مثل گواهی انطباق سازنده.

حداقل نیروی بلندکنندگی یوک مغناطیسی چقدر است؟

طبق جدول ۳ راهنمای ASTM E709، در فاصله پایه ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر برای AC ۴٫۵ کیلوگرم و برای DC ۱۳٫۵ کیلوگرم، و برای DC در ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی‌متر ۲۳ کیلوگرم. کد ASME Section V در بند T-762 برای AC دست‌کم ۴٫۵ و برای DC دست‌کم ۱۸ کیلوگرم در حداکثر فاصله قطبی کار می‌خواهد.

دستگاه ترک یاب مغناطیسی همان یوک است؟

بله، در کارگاه به یوک مغناطیسی «دستگاه ترک یاب مغناطیسی» یا «یوک تست جوش» هم می‌گویند. یوک فقط میدان مغناطیسی را می‌سازد و برای دیدن ترک، جوهر مغناطیسی و روی سطح تیره رنگ زمینه سفید هم لازم است.

یوک AC بخریم یا DC؟

حالت را واحد فنی تعیین می‌کند. AC برای ترک‌های سطحی حساس‌تر است و برای دمغناطیس موضعی هم به کار می‌رود؛ DC ناپیوستگی‌های کمی زیر سطح را هم نشان می‌دهد. اگر واحد فنی مطمئن نیست، یوک دوحالته AC/DC هر دو کار را انجام می‌دهد.

علی حاج حیدری

مدیر فنی

بازرس سطح II آزمون ذرات مغناطیسی (MT) و مایعات نافذ (PT) طبق ASNT SNT-TC-1A — شرکت ناظران دقیق

علی حاج حیدری مدیر فنی کیمیا کربن اسپادانا و بازرس رسمی راه‌آهن است. دارای مدرک بازرسی ذرات مغناطیسی (MT) و مایعات نافذ (PT) سطح II طبق ASNT SNT-TC-1A از شرکت ناظران دقیق، با چهار سال سابقه بازرسی جوش.