انواع تست جوش: VT، PT، MT، UT و RT هرکدام چه خریدی دارند؟

درخواست خرید واحد فنی فقط نوشته «تست جوش» و نمی‌دانید چه سفارش بدهید؟ جواب کوتاه این است: در میان انواع تست جوش، فقط تست مایع نافذ (PT) و تست ذرات مغناطیسی (MT) کالای مصرفی تکرارشونده دارند. بقیه یا چند ابزار دستی می‌خواهند یا به‌صورت خدمات از شرکت بازرسی و آزمایشگاه گرفته می‌شوند.

حدس زدن در این خرید گران تمام می‌شود. ست اسپری اشتباه یعنی برگشت کالا، عقب افتادن بازرسی و این پرسش از واحد خرید که «چرا این را خریدید؟». سفارش دستگاهی که کارفرما آن را به‌صورت خدمات می‌گیرد هم بودجه را بی‌دلیل قفل می‌کند.

در این راهنما هر تست به زبان ساده معرفی می‌شود و معلوم می‌شود چه چیزی باید خرید. در پایان، پنج پرسشی می‌آید که پیش از استعلام باید از واحد فنی بپرسید. انتخاب نوع تست با واحد فنی و دستورالعمل پروژه است؛ کار واحد خرید، خرید درستِ همان انتخاب است.

انواع تست جوش کدام‌اند و هرکدام چه می‌خواهد؟

تست جوش عبارت است از هر روشی که سلامت اتصال جوش را می‌سنجد؛ یعنی معلوم می‌کند ترک، حفره یا ذوب ناقص در جوش هست یا نه. انواع تست جوش، یا همان روش‌های تست جوش، دو گروه‌اند: تست غیر مخرب (NDT) که قطعه را سالم نگه می‌دارد، و تست مخرب که یک نمونه جوش را در آزمایشگاه می‌برد یا می‌شکند.

VT یا تست چشمی جوش چه خریدی دارد؟

تست چشمی (VT) هیچ ماده مصرفی ندارد و خریدش به چند ابزار دستی ماندگار محدود است. این تست عبارت است از بررسی جوش با چشم و معمولاً پیش از هر تست دیگری انجام می‌شود.

بازرس شکل و اندازه جوش، بریدگی لبه، پاشش و ترک‌های آشکار را نگاه می‌کند. ابزارهای رایجش گیج جوش برای اندازه‌گیری ابعاد، چراغ‌قوه، ذره‌بین و گاهی آینه بازرسی برای جاهای دور از دید است. این ابزارها با هر بازرسی مصرف نمی‌شوند.

نکته خرید این است که نتیجه تست چشمی اغلب تعیین می‌کند تست بعدی لازم است یا نه. وقتی بازرس به ترک یا عیب سطحی مشکوک شود، معمولاً تست مایع نافذ یا ذرات مغناطیسی را می‌خواهد تا عیب را قطعی کند. برای همین کارگاهی که بازرسی جوش منظم دارد، تقریباً همیشه در کنار ابزار چشمی، اسپری تست جوش هم مصرف می‌کند.

اگر درخواست خرید فقط «ابزار VT» نوشته، فهرست دقیق اقلام را از واحد فنی بخواهید؛ این عنوان کالای مشخصی نیست و هر بازرس فهرست خودش را دارد.

PT یا تست مایع نافذ: کدام سه قوطی را بخریم؟

تست مایع نافذ (PT) سه قوطی ۴۰۰ میلی‌لیتری می‌خواهد که در ست اسپری PT (پی تی) کنار هم آمده‌اند. در بازار به همین قوطی‌ها «اسپری ترک یاب» هم می‌گویند.

• کلینر SKC-S با شماره قطعه 0218010: سطح را تمیز می‌کند.
• پنترانت SKL-SP2 با شماره قطعه 0218020: مایع قرمز نافذی که به داخل ترک می‌رود.
• دولوپر SKD-S2 با شماره قطعه 0218030: لایه سفیدی که مایع قرمز را از ترک بیرون می‌کشد.

تست PT روی هر فلز غیرمتخلخل کار می‌کند، از فولاد ساده تا استیل و آلومینیوم، ولی فقط ترکی را نشان می‌دهد که دهانه‌اش به سطح باز است (ASME Section V، بند T-620).

دو قاعده خرید هم از همین کد می‌آید. بند T-654 مخلوط کردن قوطی‌های تولیدکنندگان یا خانواده‌های مختلف را مجاز نمی‌داند. بند T-641 برای استیل آستنیتی، آلیاژ نیکل و تیتانیوم گواهی میزان آلاینده با شماره بچ تولیدکننده می‌خواهد.

MT یا تست ذرات مغناطیسی چه چیزهایی لازم دارد؟

تست ذرات مغناطیسی (MT) دو قوطی مصرفی و یک دستگاه به نام یوک لازم دارد. هر دو قوطی در ست اسپری MT (ام تی) هستند:

• رنگ زمینه سفید WCP-2 با شماره قطعه 008A009: سطح را سفید و مات می‌کند.
• جوهر مغناطیسی مشکی 7HF با شماره قطعه 008A103: در بازار «مایع مغناطیسی» هم نامیده می‌شود.

یوک مغناطیسی ابزاری دستی است که قطعه را آهن‌ربا می‌کند تا ذرات مشکی روی ترک جمع شوند. یوک یک بار خریده می‌شود، ولی اسپری‌ها در هر بازرسی مصرف می‌شوند.

تست MT فقط روی فلزی کار می‌کند که آهن‌ربا به آن می‌چسبد، مثل فولاد ساده کربنی، و روی استیل نگیر و آلومینیوم کاربرد ندارد (ASME Section V، بند T-720).

اگر واحد فنی یوک تازه خواسته، بدانید بند T-762 همین کد توان یوک را با بلند کردن وزنه می‌سنجد: دست‌کم ۴٫۵ کیلوگرم در حالت AC و ۱۸ کیلوگرم در حالت DC، در حداکثر فاصله پایه‌ها.

UT و RT را بخریم یا خدمات بگیریم؟

تست اولتراسونیک (UT) و تست رادیوگرافی (RT) را بیشتر کارفرماها به‌صورت خدمات از شرکت بازرسی می‌گیرند، نه به‌صورت کالا. دلیلش دستگاه گران، کاربر گواهینامه‌دار و در RT مجوز کار با پرتو است.

تست فراصوتی یا اولتراسونیک (UT) با امواج صوتی درون جوش را بررسی می‌کند و عیب‌های عمقی را پیدا می‌کند. خرید آن دستگاه عیب‌یاب، پراب و کوپلنت است. پراب سری است که روی قطعه گذاشته می‌شود، و کوپلنت ژل یا روغنی است که فاصله پراب و فلز را پر می‌کند تا صدا عبور کند.

تست پرتونگاری یا رادیوگرافی (RT) با اشعه از جوش عکس می‌گیرد، شبیه عکس رادیولوژی. منبع پرتو، فیلم یا صفحه دیجیتال و مواد ظهور فیلم لازم دارد. در عمل، واحد خرید تقریباً هیچ‌وقت کالای RT نمی‌خرد و با شرکت دارای مجوز قرارداد خدمات می‌بندد.

ما در حال حاضر مواد و تجهیزات UT و RT عرضه نمی‌کنیم. اگر درخواست شما کد UT یا RT دارد، موضوعش یا خدمات است یا تجهیزی که باید از تأمین‌کننده تخصصی همان روش استعلام شود.

تست مخرب جوش را چه کسی انجام می‌دهد؟

تست مخرب جوش را آزمایشگاه انجام می‌دهد و واحد خرید معمولاً خدمات سفارش می‌دهد، نه کالا. این تست عبارت است از بریدن، خم کردن، کشیدن یا شکستن یک نمونه جوش برای سنجش استحکام و سلامت درونی آن.

نمونه، که به آن کوپن هم می‌گویند، معمولاً قطعه جداگانه‌ای است که با همان روش جوشکاری پروژه ساخته می‌شود. چون نمونه پس از تست از بین می‌رود، این تست روی خود سازه یا مخزن انجام نمی‌شود. انواع رایجش تست خمش، تست کشش، تست ضربه، سختی‌سنجی و برش ماکرو است، یعنی بریدن و صیقل دادن مقطع جوش و نگاه کردن به آن.

این تست‌ها بیشتر برای تأیید صلاحیت جوشکار یا تأیید روش جوشکاری پیش از شروع کار انجام می‌شوند، نه برای بازرسی روزمره. دستگاه‌هایشان سنگین و گران‌اند و در آزمایشگاه نصب‌اند.

اگر نام یکی از این تست‌ها در درخواست آمده، از واحد فنی بپرسید آزمایشگاه مورد تأیید کارفرما کدام است؛ بسیاری از کارفرماها فهرست آزمایشگاه مجاز دارند.

پیش از استعلام از واحد فنی چه بپرسیم؟

پنج پرسش زیر جزئیات درخواست خرید را کامل می‌کند؛ پاسخ را کتبی در پرونده خرید نگه دارید.

1. کدام تست لازم است: VT، PT، MT، UT، RT یا تست مخرب؟
2. جنس قطعه چیست: فولاد ساده، استیل، آلومینیوم یا فلز دیگر؟
3. کالا لازم است یا خدمات؛ اگر کالاست، ست کامل یا قوطی تکی و از هرکدام چند عدد؟
4. پروژه زیر چه کد یا استانداردی است و کارفرما چه مدرکی همراه کالا می‌خواهد؟
5. اگر تست MT است، یوک در کارگاه هست یا باید خریده شود؟

پرسش دوم مهم‌ترین است. درخواست «ست MT» برای مخزن استیل یا قطعه آلومینیومی به‌احتمال زیاد اشتباه است، چون تست ذرات مغناطیسی روی این فلزها کار نمی‌کند.

پرسش چهارم مدارک را روشن می‌کند. برگه ایمنی (MSDS) و گواهی آنالیز بچ (COA) را در همان استعلام اول بخواهید، نه پس از رسیدن بار.

استعلام مواد مصرفی تست جوش را چطور بنویسیم؟

استعلام کامل مواد مصرفی تست جوش پنج قلم دارد: نام کالا با شماره قطعه، واحد سفارش، تعداد، شهر مقصد و مدارک درخواستی. شماره قطعه را حتماً بنویسید، چون نام بازاری «اسپری تست جوش» به پنج قوطی متفاوت گفته می‌شود ولی شماره قطعه یکتاست.

هر قوطی PT و MT تکی و در کارتن ۱۰ عددی عرضه می‌شود و ست MT در کارتن ۱۰ ستی. سفارش از ۵ کارتن به بالا مشمول قیمت عمده است.

برای مصرف زیاد، رنگ زمینه سفید، کلینر و پنترانت در بشکه ۲۰ و ۲۲۰ لیتری هم هست؛ جوهر مشکی و دولوپر فقط قوطی اسپری دارند. عمر مفید همه اسپری‌ها ۲۴ ماه از تاریخ تولید است و شماره بچ، تاریخ تولید و تاریخ انقضا روی کف قوطی چاپ شده؛ پس مقدار سفارش را با مصرف دوره‌ای کارگاه تنظیم کنید.